Jean Piaget Theory of Cognitive Development — This question & answer guide gives SCERT Assam D.El.Ed 3rd semester students clear, exam-oriented Q & A on Piaget’s stages, major terms, classroom implications and short/long answer formats.
Jean Piaget Theory of Cognitive Development — If you want to answer Piaget questions confidently in your D.El.Ed exam, this Q & A pack is made for you. Each question is followed by a clear, exam-friendly answer (short and long formats). In Jean Piaget Theory of Cognitive Development Learn the stages (sensorimotor, pre-operational, concrete operational, formal operational), core ideas like schema, assimilation, accommodation and equilibration, and how to write classroom-application answers that teachers mark highly.
Jean Piaget Theory of Cognitive Development — পিয়েজেৰ সংজ্ঞা আৰু ধাৰণা সহজ ভাষাত বুজাবলৈ এই প্ৰশ্ন-উত্তৰ সংকলন দিয়া হৈছে। এইটো SCERT Assam D.El.Ed 3rd সেমিষ্টাৰৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ বাবে পৰীক্ষা-উদ্দিশ্যক ৰূপে সাজু কৰা হৈছে। Jean Piaget Theory of Cognitive Development প্ৰধান স্তৰসমূহ (Sensorimotor, Pre-operational, Concrete operational, Formal operational), বুজাবলৈ সহজ উদাহৰণসহ উত্তৰ দিয়া আছে।
Jean Piaget Theory of Cognitive Development ৰ ওপৰত কেইটামান গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ
1. পিয়াজে তেওঁৰ সংজ্ঞানাত্মক বিকাশ তত্বটোত ২ৰ পৰা ৭ বছৰৰ ভিতৰত শিশুৰ বিকাশ কিদৰে চাইছে?
How does Piaget view the development of children of 2 to 7 years in his theory of cognitive development?
উত্তৰ: জঁ পিয়াজে (Jean Piaget) ৰ মতে ২ বছৰৰ পৰা ৭ বছৰ বয়সৰ শিশুৰ বিকাশৰ পৰ্যায়ক “পূৰ্ব-কাৰ্যকৰ পৰ্যায়” (Pre-operational Stage) বুলি কোৱা হয়। এই পৰ্যায়ত শিশুৰ ভাষা, চিন্তাশক্তি আৰু কল্পনাশক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশ ঘটে। এই বয়সত শিশু বস্তু আৰু ঘটনাসমূহ চিনিব পাৰে, নাম ৰাখিব পাৰে আৰু প্ৰতীকৰ সহায়ত চিন্তা কৰিবলৈ সক্ষম হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা শিশু কাঠৰ টুকুৰাক “গাড়ী” বুলি ধৰি খেলে, যিটো তেওঁৰ প্ৰতীকী চিন্তাশক্তিৰ নিদৰ্শন।
এই সময়ত শিশুৰ চিন্তা যুক্তিপূৰ্ণ নহয়। সি নিজৰ দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে, যাক পিয়াজে অহংকেন্দ্ৰিক চিন্তা বুলি কৈছে। অৰ্থাৎ, শিশুৱে ভাবে যে সকলোয়ে তেওঁৰ দৰে ভাবে আৰু দেখে। ইয়াৰ উপৰিও শিশুৱে একে সময়ত এটা দৃষ্টিভংগীহে বুজিব পাৰে, যাৰ ফলত সি পানীৰ আকাৰ সলনি হ’লে পৰিমাণ সলনি হয় বুলি ভাৱে। ইয়াক সংৰক্ষণৰ অভাৱ বুলি কোৱা হয়।
গতিকে ক’ব পাৰি যে, ২ বছৰৰ পৰা ৭ বছৰ বয়সৰ এই পৰ্যায়ত শিশুৰ ভাষা আৰু কল্পনাশক্তি বিকশিত হয়, সি খেল-ধেমালীৰ মাধ্যমেৰে শিকে, কিন্তু তেওঁৰ চিন্তাশক্তি এতিয়াও যুক্তিগত নহয় আৰু নিজৰ ব্যক্তিগত দৃষ্টিভংগীত সীমাবদ্ধ হৈ থাকে।
2. পিয়াজেৰ প্ৰজ্ঞাত্মক বিকাশৰ স্তৰসমূহৰ এটা বিশ্লেষণ আগবঢ়োৱা।
Analyse the Piaget’s stages of cognitive development.
উত্তৰ: জিন পিয়াজে শিশুৰ মানসিক বিকাশ বা প্রজ্ঞাত্মক বিকাশ (cognitive development) সম্পৰ্কে গভীৰ অধ্যয়ন কৰি কৈছিল যে, শিশুসকলে নিজৰ অভিজ্ঞতা আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে যোগাযোগৰ জৰিয়তে জ্ঞান গঢ়ি তোলে। তেওঁৰ মতে, এই বিকাশ ক্ৰমাগতভাৱে কিছু বিশেষ স্তৰক পাৰ কৰি হয়, যাৰ প্ৰতিটো স্তৰ শিশুৰ চিন্তনক্ষমতা আৰু বুজাব পৰাৰ ধৰণ অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত হয়। পিয়াজে চাৰি খন প্রজ্ঞাত্মক বিকাশৰ স্তৰৰ কথা কৈছিল, যিবোৰ তলত বিশ্লেষণ কৰা হ’লঃ
১. সংবেদী-চলন স্তৰ (Sensorimotor Stage) – জন্মৰ পৰা ২ বছৰ বয়সলৈকে: এই স্তৰত শিশুসকলে নিজৰ ইন্দ্ৰিয় আৰু দেহৰ চলন-ক্রিয়াৰ সহায়ত পৃথিৱীখনক বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে। স্পৰ্শ, স্বাদ, শব্দ, দৃষ্টি আৰু গোন্ধৰ জৰিয়তে শিশুসকলে বস্তু চিনি পায়। এই সময়ছোৱাত “object permanence” অৰ্থাৎ বস্তু দেখা নেপালেও সেইটো যে থাকে, সেইটো বুজিব পৰা ক্ষমতা বিকশিত হয়।
২. পূৰ্ব-চিন্তন স্তৰ (Pre-operational Stage) – ২ বছৰ ৰ পৰা ৭ বছৰ বয়সলৈকে: এই সময়ত শিশুসকল কল্পনাশক্তি আৰু ভাষা ব্যৱহাৰৰ যোগ্যতা উন্নয়ন কৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ চিন্তাধাৰা এতিয়াও আত্মকেন্দ্ৰিক হয়, অৰ্থাৎ তেওঁলোকে আনৰ দৃষ্টিভংগী বুজিব নোৱাৰে। তুলনা, যুক্তি, কাৰণ-ফলাফল আদিৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে পৰিপক্ক চিন্তা কৰিব নোৱাৰে, আৰু দৃশ্যমান বস্তু বা অৱস্থা অনুযায়ী সিদ্ধান্ত লয়।
৩. মূখ্য চিন্তন স্তৰ (Concrete Operational Stage) – ৭ বছৰ ৰ পৰা ১১ বছৰ বয়সলৈকে: এই স্তৰত শিশুসকলে বাস্তৱ বস্তু আৰু ঘটনা সম্পৰ্কে যুক্তিভিত্তিক চিন্তা কৰিব শিকে। তেওঁলোকে সংৰক্ষণ (conservation), বর্গীকৰণ (classification), ক্ৰমবিন্যাস (seriation) আদি যুক্তিসমূহ বুজি পায়। তেওঁলোকৰ চিন্তা ধাৰণা অধিক সংগঠিত, স্থিৰ আৰু বাস্তবমুখী হয়।
৪. জটিল চিন্তন স্তৰ (Formal Operational Stage) – ১১ বছৰ আৰু তাৰ ওপৰত: এই সময়ত শিশুসকলে পৰিসংখ্যা, ধাৰণা, হাইপ’থেচিছ, অনুমান, আৰু তাত্বিক চিন্তাধাৰা বিকাশ কৰে। তেওঁলোকে যদি এনেধৰণৰ চিন্তা (hypothetico-deductive reasoning) কৰিব পাৰে, জটিল সমস্যা সমাধান কৰিব পাৰে আৰু বিভিন্ন পৰিস্থিতিৰ বিষয়ে মনত চিন্তা কৰি সিদ্ধান্ত ল’ব পাৰে।
গতিকে ক’ব পাৰি যে, জিন পিয়াজেৰ প্ৰজ্ঞাত্মক বিকাশৰ স্তৰসমূহ শিশু মনোবিজ্ঞান আৰু শিক্ষাবিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত এক বৈজ্ঞানিক আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান, যি শিক্ষকসকলক শিশুসকলৰ চিন্তনক্ষমতা হিচাপে উপযুক্ত শিক্ষাদানৰ পথ দেখুৱায়।
3. পিয়াজৰ সংজ্ঞাত্মক বিকাশ তত্বৰ দ্বিতীয় স্তৰটোৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
Write two characteristics of 2nd stage of Piaget’s Cognitive Development Theory.
উত্তৰ: পিয়াজৰ সংজ্ঞাত্মক বিকাশ তত্ত্বৰ দ্বিতীয় স্তৰটো হৈছে পূৰ্ব-চিন্তন স্তৰ (Pre-operational Stage), যি সাধাৰণতে ২ বছৰ পৰা ৭ বছৰ বয়সৰ শিশুসমূহত দেখা যায়। এই স্তৰৰ দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল —
১. আত্মকেন্দ্ৰিক চিন্তা: এই অৱস্থাত শিশুৱে নিজৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা চিন্তা কৰে আৰু আনৰ দৃষ্টিভংগী বুজিবলৈ সক্ষম নহয়। শিশুৰ বাবে সকলো বিষয় নিজক কেন্দ্ৰ কৰি ভাবিবলৈ স্বাভাৱিক হয়।
২. প্ৰতীক ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষমতা: এই সময়ছোৱাত শিশুৱে ভাষা, ছবি, শব্দ আদি ব্যৱহাৰ কৰি কোনো বস্তু বা ঘটনাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, পুতলাক মানুহ বুলি ভাবি কথা পাতে বা খেলনা গাড়ীক বাস্তৱ গাড়ী বুলি কল্পনা কৰে।
Frequently Asked Questions (FAQ)
1. How many stages are there in Jean Piaget Theory of Cognitive Development?
Answer: There are four stages in Piaget Theory of Cognitive Development.
2. What are the four stages of Jean Piaget Theory?
Answer: There are four stages of Jean Piaget Theory of Cognitive Development. They are Sensorimotor, Pre-operational, Concrete Operational and Formal Operational stages.